Jesse Segers: “De oude krokodillen gaan er in een rotvaart uit”

Samen met Koen Marichal leidt Jesse Segers ‘The Future Leadership Initiative’ van Antwerp Management School dat leiderschap van mensen en organisaties onderzoekt en ontwikkelt.

We hadden topics genoeg om over te praten. De rode draad: leiderschap van binnenuit en de ceo als storyteller.

PODCAST

ARTIKEL VAN DE PODCAST

“De nieuwe leider is een grijze muis met zelfvertrouwen.”

Jesse Segers is als codirecteur van het Expertisecentrum Leiderschap van de Antwerp Management School en co-auteur van het boek De Leider in de spiegel erg begaan met alle aspecten van leiderschap en leidinggeven. Over wat hij in de wereld momenteel op dat vlak ziet en over de rol die storytelling daarin speelt ging hij voor de Podcast “Storyclub” in gesprek met Raf Stevens.

Als we naar de huidige ontwikkelingen kijken rond leiderschap, mogen we dan niet zeggen dat leiderschap vroeger meer was gebaseerd op een bepaald verwachtingspatroon?

Ja want het werd heel vaak gekoppeld aan leiding geven. Tussen die twee bestaat echter een wezenlijk verschil. Leidinggeven is enkel een plek krijgen in een organisatie, een formele plaats. Leiderschap daarentegen is een sociale realiteit. Als hier iemand binnenkomt en zegt “ik ben jullie nieuwe leidinggevende”, dan zullen we dat relatief gemakkelijk aanvaarden. Als de persoon die binnenkomt zegt “ik ben jullie nieuwe leider”, zullen we toch wat raar opkijken. We aanvaarden dat iemand een leiding gevende rol heeft, maar niet zo snel iemand onze leider is.

Ik leg hier meteen een link met storytelling. Het is toch zo dat je als leider wordt aanvaard als je authentieke verhalen vertelt die aansluiting vinden bij de groep?

Dat klopt. Dat zie je aan Donald Trump. Zijn verhaal vindt heel erg aansluiting bij een bepaalde subgroep. Voor die groep is hij een echte leider. Voor andere subgroepen is hij dat totaal niet. Maar hij is als democratisch verkozen president wel de leidinggevende van de Verenigde Staten. Dat maakt voor mij nog eens het onderscheid tussen een leidinggevende en een leider duidelijk.

Als leiders groepen zo sterk aanspreken bestaat wellicht wel een gevaar voor manipulatie?

Ja. Zeker op korte termijn. Ik ben er echter van overtuigd dat het op lange termijn niet mogelijk is mensen een rad voor de ogen te draaien.

Is Donald Trump ook niet een beetje de laatste stuiptrekking van een macho en solo-leiderschap dat eigenijk van vervlogen tijden is?

Stuiptrekkingen van Donald Trump

Niemand kan in de toekomst kan kijken, maar in mijn beleving, is dat inderdaad zo. Daarom heb ik in een interview met De Morgen ook aangegeven dat de oude krokodilen in snel tempo verwijnen. Ik zie het alvast in veel bedrijven waar ik mee samenwerk gebeuren. We leven in een context, met onder meer open innovatie, waarin meer samenwerking de enige te bewandelen weg is. En dan is er ook nood aan een andere soort leiders. Het type dat we in de literatuur de “neutral selfs” noemen. Het gaat om leiders zoals Herman Van Rompuy, met eerder weinig charisma. Dat charisma kan immers die samenwerking in de weg zitten.

In de wereld van vandaag en morgen zie je dus een belangrijke plaats voor leiders die eigenlijk grijze muizen zijn. Dat wringt bij mij, want ik denk dat je charisma nodig hebt om leider te zijn .

Grijze muizen

Ik zou zeggen grijze muizen met zelfvertrouwen. Veel wetenschappelijke studies tonen ook aan dat de context de leider maakt. In de literatuur wordt leiderschap ingevuld als “mensen die verandering kunnen creëren”. In de jaren, tachtig, negentig en zelfs het begin van de jaren 2000 ging dat nog veelal om interne verandering. Maar sinds 2000 en verder merken we dat leiders verandering moeten creëren in hypercomplexe contexten, waarin verregaande samenwerking nodig is. Die context is helemaal anders. Er is sprake van veel meer heterogeniteit, minder duidelijke (macht)structuren, en er is vaak geen sprake van dezelfde probleemdefinitie. Leiderschap wordt dan veel eerder een procesrol. Dan kan charisma eerder in de weg zitten dan dat het een voordeel is, al kan je natuurlijk ook nog discuteren over de vraag wat charisma precies inhoudt.

Is het iets als het ego van een Elon Musk dat alles naar zich toezuigt?

Ego

In zeer complexe omgevingen kan een groot ego alleszins een gevaar inhouden. Maar het is ook niet onlogisch dat veel mensen zich in die omstandigheden meer richten op wat ik “daddy come to rescue”-figuren noem. De alwetende leider die het eens zal komen oplossen. Hoe meer crisis wordt ervaren, hoe meer dergelijke leiders een sterke autoriteit kunnen aanwenden om hun wil op te dringen.

De nieuwe leider is daarentegen iemand die zich volgens u wegcijfert, naar het klooster gaat en aan yoga doet. En dat wordt door andere leiders nogal eens weggelachen als veel te soft…

Dat kan best, maar je zou schrikken als je wist hoeveel leiders bijvoorbeeld met mindfulness bezig zijn. Net als yoga is dat overigens maar één van de manieren om zelfreflectie in te bouwen. Belangrijk daarbij is vooral dat leiders zich bewust worden van het feit dat ze nood hebben aan een plek of een handeling die hen in staat stelt hun verschillende identiteiten te onderzoeken. Zo reageren leiders wel eens vanuit hun persoonlijke identiteit als ze gekwetst of ontgoocheled zijn wat kan leiden tot Machiavelistisch gedrag, en niet vanuit hun collectieve identiteit als leider van de organisatie. Het kunnen integreren van die verschillende identiteiten leidt tot integriteit.

Kunnen vrouwen dat beter dan mannen? Vraagt deze tijd om meer vrouwelijk leiderschap?

Die vraag krijg ik tegenwoordig enorm veel. Ze heeft natuurlijk te maken met het aanvoelen dat een ander soort leiderschap nodig is. Ik zou eerder zeggen dat er te eenzijdig yang is en dat er dus meer ying nodig. Beiden polen zijn nodig. Maar ik zou dat niet aan gender koppelen. Er zijn zowel mannen als vrouwen die beiden polen goed integreren in hun leiderschap.

Is leiderschap eigenlijk te leren?

Zo is alle onderzoek naar leiderschap begonnen. Eind jaren 60 hadden onderzoekers tachtig eigenschappen geidentificeerd, die kenmerkend zijn voor een goede leider, maar er kwamen er maar vijf terug in meer dan vier studies. Met ander woorden leiderschap is context afhankelijk en iedereen kan het worden voor specifieke contexten. Daar zijn ondertussen voldoende meta-analyses voor om zeker van te zijn. Iedereen kan echt een leider zijn en zich daarin ontwikkelen. Al wil ik wel benadrukken dat het om meer gaat dan vaardigheden ontwikkelen. Het is niet louter cognitief en cerebraal iets leren, het draait ook rond het ontwikkelen als mens in zijn geheel: ook de sociale en emotionele aspecten dienen zich te ontwikkelen en dat neemt flijk wat meer tijd in beslag.

Wat is eigenlijk je eigen drive om zo sterk met leiderschap en leiderschapsontwikkeling bezig te zijn?

Als middelste kind, hou ik enorm van wat in het midden zit.
Ik ben econoom en psycholoog, ik ben bezig rond “leading from the middle”- vanuit identiteit, het centrum – ik koppel in een businesschool theorie aan praktijk, enzovoort. Al wat ik doe sluit dus enorm aan bij wie ik ben. Ik geloof ook sterk dat we met betere leiders ook een betere wereld krijgen en dat we dit heel hard nodig hebben in de huidige bijzonder complexe maatschappij. Als ik mensen kan helpen om een stap te zetten naar dat leiderschap waaraan zo’n sterke nood is, dan maakt me dat gewoon ook blij. Om zelf mijn batterijen op te laden ga ik veel wandelen, mediteer ik en doe ik aan yoga. Sport deed ik vroeger veel, nu wat minder, omdat er naar mijn gevoel te vlug een zeer competitief element bij komt kijken.

Als er één iets is wat leiders morgen al kunnen doen om een stap te zetten en vooruitgang te boeken in de richting van het leiderschap waaraan de maatschappij vandaag nood heeft, wat is dat dan?

Onderzoeken wat hen tegenhoudt om meer reflectieruimte in te bouwen. Mensen leven heel veel in een gejaagde en snelle yang-toestanden. Dat is allemaal te veel hollen en bollen. Ze beseffen wel dat ze meer zouden moeten reflecteren, maar ze staan volgens mij veel te weinig stil bij de vraag waarom ze dat dan toch niet doen. Daarin inzicht krijgen zou automatisch al voor meer reflectie zorgen. En ik ben ervan overtuigd dat iedereen die voor zichzelf kan inbouwen. Schrijven bijvoorbeeld is vertragen en biedt veel nieuwe inzichten. De yang van je afschudden kan ook door, zoals ik doe, in de wagen niet naar radio één te luisteren waar je steeds weer nieuwe informatieprikkels krijgt, maar door consquent voor de programmatie van klassieke muziek van Klara te kiezen.



OVER RAF STEVENS

Raf Stevens (46) heeft ruim twintig jaar ervaring in communicatie. Sinds twaalf jaar is hij zelfstandig actief in business storytelling. Raf ondersteunde al tal van bedrijven en organisaties in het vertalen van strategie- en verandertrajecten naar sterke verhalen. Hij begeleidt ook managers in het succesvol inzetten van hun persoonlijke verhaal. Raf is ook de host van de Story Club podcast, een interviewprogramma over storytelling, communicatie en leiderschap.

Maak kennis